samenhang-veranderaspecten

Geef je leiding of lijd je aan veranderprocessen?

Veranderingen laten slagen is een kunst. Slechts 30% van de veranderprocessen wordt succesvol afgesloten.

Er zijn 5 essentiële ingrediënten voor een succesvol verandertraject. Hieronder samengevat in het beknopte model van Knoster. Het leuke aan dit schema is dat je op basis van de inhoud van het ‘lijden’ kunt diagnosticeren welk veranderaspect te weinig aandacht heeft gehad.

Komen alle 5 de veranderaspecten – passend bij de context van je school – aan bod, dan zie je dat aan de geslaagde verandering.

 

De casus[1]

De stichting ‘EigenWijs’ gaat een vierjarig verandertraject aan met al haar negen scholen. Zowel de bestaande als de gewenste situatie is in het directieberaad besproken. Op alle negen scholen is er sprake van meer of minder traditioneel onderwijs. Zij willen echter een vernieuwd onderwijsconcept, passend bij iedere school individueel, de populatie van de school én de huidige en toekomstige tijd. De komende schoolplanperiode van vier jaar zal iedere school deze vernieuwing invoeren. Een complexe verandering!

Tegelijkertijd willen de directeuren werken aan hun herregistratie van persoonlijk leiderschap (link naar https://klaveracademie.nl/persoonlijk-leiderschap/) en leidinggeven aan veranderen. (link naar https://klaveracademie.nl/leidinggeven-aan-verandering/). Beide noodzakelijke thema’s om van deze complexe verandering een succes te maken.

Een van de directeuren brengt in dat hij graag wil werken met de metafoor van een veranderproces als een reis. Twee andere directeuren zijn enthousiast om het model van Knoster te gebruiken. De combinatie is goed mogelijk zo ontdekt het directieberaad.

 

De visie

Iedere school heeft een onderwijsvisie, te vinden in het schoolbeleidsplan. Geeft deze visie voldoende richting aan de gewenste of noodzakelijke verandering? In de metafoor van een reis, kun je je afvragen, welke richting de visie aangeeft? Waar gaat de reis naartoe?

 

De visie van Stichting EigenWijs

Wij willen nu en in de toekomst onderwijs bieden dat het verschil maakt. Het is onze missie om kinderen een stevige basis te bieden en te ondersteunen het vermogen te ontwikkelen om te kunnen functioneren in de toekomst. We richten ons op de cognitieve vaardigheden in samenhang met houdingen, motivaties en beeldvorming. Waarmee kinderen in staat zijn om te verwoorden: wat wil ik, wat kan ik en wat doe ik.

Ieder schoolteam bespreekt met elkaar deze visie. Klopt deze visie voor onze school? Waarin is het onderwijsconcept zoals de school dat nu vormgeeft toekomstbestending? Waarin mag het onderwijs vernieuwen opdat kinderen de laatste drie vragen goed kunnen beantwoorden?

Iedere directeur plant een teamgesprek in en neemt de uitkomst mee naar het directieberaad.

Stichting EigenWijs begint dus met het zoeken naar richting voor veranderen door het de onderwijsprofessionals zelf te vragen. De directeuren leren vanuit het model van Knoster dat de visie noodzakelijk is om verwarring te voorkomen. Dan helpt het heel erg dat je samen met je team de visie op de toekomstige verandering verwoordt en onderzoekt.

 

loesje

De urgentie

Druk maakt alles vloeibaar. Maar hoe organiseer je druk voor een complexe en ook langdurige verandering? Wat is de urgentie? Waaraan is die zichtbaar? Voor wie is die voelbaar? Voor wie helemaal niet of nog niet? En waarom? De urgentie moet door een of meerdere personen gevoeld worden, anders zijn er geen ambassadeurs van de vernieuwing/verandering. De kunst is te ontdekken voor wie de toekomst zich nu al aandient, waar je nu al sporen aantreft van de gewenste verandering.

 De bovenschools directeur onderzoekt met iedere schooldirecteur in de managementrapportagegesprekken waarom het bestaande onderwijsconcept aan vervanging toe is, maar ook waar je in de school nu al sporen ziet van een gewenste, noodzakelijke vernieuwing en/of van experimenten met nieuwe onderwijsvormen.

Ze spreken af elk gesprek af te sluiten met de vraag: hoe noodzakelijk is het om op reis te gaan naar een nieuw en toekomstbestendig onderwijs?

Lopen de resultaten terug? Verliest de school marktaandeel? Zijn er regelmatig klachten van ouders? Halen ouders kinderen van school? Is er sprake van werkplezier, ziekteverzuim of werkdruk? Of zie je juist ontwikkeling richting een IKC, een schoolgebouw dat open is van 7 tot 7 voor kinderen van 0-12, waar groepsdoorbrekend gewerkt wordt, stukjes gepersonaliseerd onderwijs, belangstelling voor Jenaplan-, Montessori- of Daltononderwijs? Of geluk, mindfulness en veel bewegen op het rooster?

zee

 

Het effect van verlangen

‘Wanneer je een schip wilt bouwen,

breng dan geen mensen bijeen,

om hout aan te slepen,

werktekeningen te maken,

taken te verdelen en het werk in te delen,

maar leer mensen verlangen, naar een eindeloze zee.’

 

Het plan

Als de visie bepaald is, de urgentie in kaart gebracht, kun je een plan maken met een duidelijke tijdlijn. Hoeveel tijd is er nodig en hoeveel tijd is er beschikbaar om de reis te voltooien? Het tempo bepaalt straks ook de middelen, die je nodig hebt om het plan succesvol tot uitvoer te brengen.

Ook de wensen en behoeften van de reisgenoten zijn belangrijk om mee te nemen in het reisplan.

Wat voor een reis wordt het en hoe lang ga je er over doen om op de plaats van bestemming aan te komen? Een busreis naar Bergen op Zoom vanuit Texel vraagt een andere voorbereiding dan een bootreis naar Australië.

 

De Stichting EigenWijs maakt samen met een externe deskundige een plan en een tijdspad voor de komende 4 jaar. Een plan op maat voor iedere school. Met duidelijke tussenstations. Dat zijn de momenten waarop directeuren de stand van zaken in het directieraad presenteren.

 Er komt per school en voor de gehele stichting een expertgroep onderwijsinnovatie, om zowel de voortgang te monitoren als van elkaars ervaringen te leren. Twee van de vier stichtingsbrede studiemiddagen worden in het plan betrokken, zodat er tijd en ruimte is om met elkaar te werken aan de onderwijsvernieuwing.

 Er wordt ruimte ingebouwd om met verschillende nieuwe onderwijsconcepten kleine experimenten aan te gaan, om er ervaring mee op te doen en van die ervaringen te leren. Aan de directeuren en de leden van de expertgroep wordt gevraagd chaos te melden. Chaos vertaalt de bovenschools directeur als feedback op het plan.

 

De middelen

Nadat het plan klaar is, komt de vraag welke middelen je nodig hebt en welke middelen er beschikbaar zijn. Past dat? Welke uitrusting? Ga je te voet of met het vliegtuig? Hoeveel tijd is er beschikbaar? Wat is het budget voor het geheel en voor iedere reisgenoot voor onvoorziene uitgaven en gevaren. Wat is er nodig wat het leuk, veilig, uitdagend, inspirerend en leerzaam maakt om samen op reis te gaan en te zijn. s er ruimte voor competentie, autonomie en relatie.

Want voor een groot deel van de mensen (zeg de helft) is niet zozeer de bestemming de motivatie, maar de weg ernaar toe de uitdaging. Het is dus essentieel om een combinatie te maken van bestemming en proces.

 

Middelen vertaald in tijd, ruimte, mandaten en mogelijkheden geven schoolteams de mogelijkheid om experimenten uit te voeren, bij andere scholen op bezoek te gaan, een seminar te volgen, met ouders in gesprek te gaan, experts uit te nodigen etc. Waardoor er voor teamleden in de scholen een rijke leeromgeving ontstaat. Het stichtingsbrede plan helpt om in tempo op elkaar afgestemd te blijven.

 

Competenties

In een veranderproces zijn er twee soorten competenties. Die om de verandering zelf aan te gaan en die competenties die nodig zijn om het nieuwe onderwijsconcept vorm te geven.

 

Stichting EigenWijs heeft een lijst gemaakt met de benodigde reiscompetenties, passend bij de 9 verschillende reizen. Deze competenties zijn vertaald in concrete vaardigheden en in een online zelf-assessment vragenlijst. Op basis van de uitkomsten wordt een plan gemaakt, waarmee ieder teamlid zich de benodigde competenties eigen maakt. Daar wordt stichtingsbreed een plan voor ontworpen, waarin leren van elkaars ervaringen , co-teaching, bijscholing, online leren en een training op maat van een externe deskundige een plek krijgen.

 Als de onderwijsconcepten gekozen zijn, dan wordt gekeken welke competenties daarvoor nodig zijn. Dat zal pas in de tweede helft van de reis aan de orde zijn.

 

strip

Tot slot

Papier is geduldig, zo ook een plan. Door samen op reis te gaan, ontdekt het directieberaad en iedere directeur, waar het plan goed is en bijstelling behoeft en waarin het plan helemaal niet heeft voorzien.

Ieders persoonlijk leiderschap wordt op de proef gesteld. Door leiding te blijven geven aan dit veranderproces van iedere school op zichzelf en van de stichting in zijn geheel komt iedere school na 4 jaar aan op de plaats van bestemming. Sommigen meer en anderen minder gehavend, allen blij de eindstreep gehaald te hebben. Met een groot stichtingsbreed feest schudt ieder de stof, het zweet en de tranen van zich af en viert het gezamenlijk succes.

 

Verdieping

Wil je je nog verder verdiepen? Lees deze eerdere blogs die ik schreef over verandering:

 

Wil je ook begeleiding zoals Stichting EigenWijs? Neem contact met ons op voor de mogelijkheden.

 

[1] Dit voorbeeld is samengesteld uit een aantal praktijksituaties. De Stichting EigenWijs is fictief.

Delen met:Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on LinkedInShare on Google+Email this to someone
Geplaatst in Blog, Glans-techniek en getagd met , , , .

Marja Klaver